بررسی تنوع ژنتیکی درختان نر موجود در یک جمعیت پسته وحشی سرخس به منظور شناسایی ژنوتیپ‌های گرده‌دهنده امید بخش

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 اصلاح نباتات و ژنتیک

2 گروه ژنتیک و به نژادی/عضو هیات علمی پژوهشکده پسته/رفسنجان/ایران

3 محقق پژوهشکده پسته

چکیده

ژرم‌پلاسم دست‌مایه اصلی اصلاح نباتات و از مهم‌ترین گنجینه‌های ملی هر کشوری است که حفاظت از آن به منزله حراست از ‏دارایی‌های ملی ‏محسوب می‌شود. ‎ ایران یکی از بزرگترین و بی‌نظیرترین جنگل‌های پسته خودروی سرخس (Pistacia vera L. var. Sarakhs) جهان را در دل ‏خود جای داده است که یک ‏ذخیره و منبع ژنتیکی ارزشمند محسوب می‌گردد. ‎به‌منظور شناسایی ژنوتیپ‌های گرده‌دهنده برتر پسته موجود در یک جمعیت متعلق به واریته سرخس، مطالعه‌ای در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 5 تکرار بر روی 188 ژنوتیپ نر به مدت 3 سال به اجرا در آمد. نتایج حاصل از ارزیابی اولیه صفات مورفو-فیزیولوژیک و فنولوژیک گل‌آذین نشان داد که گرده‌دهنده‌های مورد مطالعه در 33 گروه ژنوتیپی دسته‌بندی شدند. تجزیه واریانس داده‌ها حاکی از آن بود که بین ژنوتیپ‌های گرده‌دهنده منتخب در تمامی صفات اندازه‌گیری شده اختلاف معنی‌داری وجود داشت. طول دوره گل‌دهی ژنوتیپ‌های نر در این جمعیت برابر با 2/35 روز ثبت گردید که نشان از تنوع قابل توجه در بین گرده‌دهنده‌های سرخس می‌باشد. یافته‌ها نشان داد که به‌طور کلی ژنوتیپ‌های نر پسته وحشی سرخس از طول دوره گل‌دهی کوتاه‌تر، گل‌دهی دیر هنگام‌تر، اندازه گل‌آذین کوچک­تر و حجم دانه گرده کمتری نسبت به نرهای اهلی برخوردار بوده اما درصد جوانه‌زنی دانه گرده بالاتری داشتند. ارزیابی‌های نشان داد که از میان 33 ژنوتیپ منتخب، M5 علاوه بر توانایی تولید دانه گرده مطلوب، دارای هم‌پوشانی مناسبی با زمان گل‌دهی ارقام تجاری احمدآقایی، کله‌قوچی و اوحدی بود. در بین ژنوتیپ‌هایی که زمان گل‌دهی آنها با رقم اکبری هم‌پوشانی داشت، پنج ژنوتیپ M12، M13، M14، F4M و M106 به‌عنوان گرده‌دهنده‌های برتر برای این رقم تجاری انتخاب گردیدند. تحلیل خوشه‌ای صفات اندازه‌گیری شده بر مبنای مربعات فواصل اقلیدسی به روش Ward، 33 ژنوتیپ گرده‌دهنده‌ را در دو گروه اصلی و پنج زیرگروه تقسیم‌بندی نمود. ارزیابی‌های انجام شده به خوبی نشان داد که این کلکسیون به عنوان یک ژرم‌پلاسم ارزشمند، از تنوع و پتانسیل اصلاحی بالایی برخوردار بوده که می‌تواند در برنامه‌های به‌نژادی ارقام گرده‌دهنده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Genetic Diversity of Male Trees in a Wild Sarakhs Pistachio Population and Identifying Promising Pollinizer Genotypes

نویسندگان [English]

  • Hojjat Hasheminasab 1
  • Ali Esmailpour 2
  • Abdolhamid Sherafati
  • Mohammad Reza Nikouei Dastjerdi 3
1 Pistachio Research Center
2 Pistachio Research Center
3 Expert of Pistachio Research Center Mokhtar Parsaei, Expert of Pistachio Research Center‎
چکیده [English]

Plant Germplasm is the main source used by the plant breeders and the most important national treasures of any country. Iran has one of the largest and most unique wild species of pistachio (Pistacia vera L., var. Sarakhs) forests in the world, which is a valuable genetic resource. The main objective of the present study was to investigate the genetic diversity of male genotypes in this collection and determine the genetic distance and their grouping. Detecting characteristics of each group of these genotypes, which can be indicated the genetic value for productivity in breeding programs was another perspective of the project. The present study was carried out in a randomized complete block design (RCBD) with 5 replications for 3 years (2017-2019) at Station 2 of Pistachio Research Center. The results of evaluation genetic variation with morpho-physiological indices and phonological stages of flowering showed that 188 males of these populations are classified in 33 different genotypic groups. The results of analysis of variance (ANOVA) showed that there was a significant difference between selected genotypes in all measured traits. Flowering period of male genotypes in this population was 35.2 days, indicating significant variation at flowering time among male genotypes. Compatibility assessments showed that among 33 male genotypes, M5 in addition to its ability to produce suitable pollen grains had a good overlap with flowering time of commercial cultivars including Ahmad Aghaei, Kaleh-Ghoochi and Owhadi. Genotypes M12, M13, M14, F4M and M106 were selected as the ideal pollinizers for Akbari cultivar among the genotypes overlapping with this commercial cultivar. Grouping genotypes based on square Euclidean distance showed that male populations were classified into 2 main and 5 subgroups, confirming the existence of widespread genetic diversity in wild "Sarakhs" pistachio. The finding demonstrated that this collection, as a valuable germplasm, has a high diversity and breeding potential that can be used in pistachio breeding programs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pistachio
  • genetic diversity
  • Pollinizers
  • Sarakhs
  • Flowering