ارزیابی تحمل خشکی ژنوتیپ‌های امیدبخش پسته "جوکار1" و "جوکار2" در مقایسه با پایه‌های متداول بومی ایران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 اصلاح نباتات و ژنتیک

2 عضو هیات علمی پژوهشکده پسته

3 پژوهشکده پسته

4 عضو هیئت علمی پژوهشکده پسته

چکیده

پسته‎‎‎‎ (Pistacia vera L.) ‎‎‎‎یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و اقلام صادراتی کشور می‌باشد که به تنهایی یک سوم از درآمدهای غیر ‏‏‏نفتی بخش کشاورزی ‏را به خود اختصاص داده است‎‎‎‎.‎‎‎‎‏ اگرچه پسته را به‌عنوان گیاهی سازگار با شرایط نامساعد محیطی می‌شناسند اما خشکی ‏‏‏و شوری از مهم‌ترین عوامل ‏کاهش عملکرد این طلای سبز ایران می‌باشند‎‎‎‎.‎‎‎‎‏ هدف از مطالعه حاضر ارزیابی ‏‏‏تحمل خشکی دو ژنوتیپ جدید با نام‌های‌ "جوکار1" و "جوکار2" در ‏مقایسه با ‏‏دو پایه متداول بومی کشور (بادامی زرند و قزوینی) که از تحمل خشکی مطلوبی برخوردار هستند، بود.‎‎ ‎‎در همین ‏راستا این دو ژنوتیپ امیدبخش به همراه دو پایه بادامی زرند و قزوینی طی دو سال متوالی 1397 و 1398 در قالب آزمایش‌ چندعاملی بر پایه طرح کاملاً ‏‏تصادفی در سه ‏سطح آبیاری مطلوب (دور ‏‏آبیاری 5 روز)، تنش متوسط (دور آبیاری 10 روز) و تنش شدید خشکی (دور آبیاری 15 روز) با پنج تکرار و پنج مشاهده در هر تکرار در لوله‌های پلیمری کشت و با کمک شاخص مورفو-فیزیولوژیک ارزیابی گردیدند. نتایج حاصل از اعمال تیمارهای آبیاری در سال اول و دوم اجرای آزمایش نشان داد که بین سطوح مختلف خشکی در تمامی صفات مورفو-فیزیولوژیک ارزیابی شده به استثنای درصد آب ساقه و تعداد انشعابات اصلی ریشه، اختلاف معنی‌داری مشاهده گردید. تحلیل صفات رویشی و فیزیولوژیک مرتبط با وضعیت آب در گیاه نشان داد که پایه جوکار2 در شرایط تنش خشکی متوسط و بادامی زرند و جوکار1 در شرایط مطلوب و تنش خشکی شدید به‌عنوان پایه‌های برتر با رشد رویشی مناسب و تحمل به خشکی بالاتر شناخته شدند. پایه جوکار2 در مراحل اولیه رشد در سال اول اجرای آزمایش حساسیت قابل توجهی نسبت به سه پایه دیگر نشان داد و رشد رویشی و سطح برگ آن نیز کاهش معنی‌داری یافت اما در سال دوم آزمایش این حساسیت کاهش یافت. ارزیابی شاخص‌های مورفولوژیک ریشه، طوقه و ساقه نیز تایید کننده برتری جوکار2 در شرایط تنش خشکی متوسط بود. اما بین چهار پایه مورد ارزیابی در شرایط آبیاری مطلوب و تنش شدید تفاوت قابل ملاحظه‌ای در صفات مذکور مشاهده نگردید. تجزیه خوشه‌ای پایه‌ها بر اساس صفات اندازه‌گیری شده نشان داد که در هر سه شرایط مطلوب و تنش خشکی متوسط و شدید دو پایه بادامی زرند و جوکار1 در یک زیرگروه قرار گرفتند که بیانگر قرابت نزدیک این دو پایه می‌باشد. ارزیابی سه شاخص یکنواختی، قدرت استقرار و زنده‌مانی در شرایط گلخانه و باغ حاکی از برتری سه پایه بادامی زرند، جوکار1 و قزوینی بود. قدرت استقرار و زنده‌مانی هر چهار پایه در شرایط باغ، مطلوب ارزیابی گردید و نهال خشک یا آسیب دیده‌ای مشاهده نشد. در این پژوهش با درنظر گرفتن جمیع معیارهای مورد ارزیابی می‌‌توان نتیجه گرفت که پایه جوکار1 در مقایسه با دو پایه بادامی زرند و قزوینی که از برترین‌ پایه‌های کشور محسوب می‌گردند و تحمل به خشکی آن‌ها در پژوهش‌های متعدد تایید گردیده است، تحمل به خشکی قابل قبولی نشان داده و از رشد رویشی بالاتری نیز برخوردار می‌باشد. پایه جوکار2 نیز در شرایط تنش خشکی متوسط از برتری قابل توجهی نسبت به سه پایه دیگر برخوردار بود اما یکنواختی و قدرت استقرار اولیه آن پس از جوانه‌زنی از سایر پایه‌ها پایین‌تر بود. نهایتاً در این پژوهش دو پایه بادامی زرند و جوکار1 به عنوان پایه‌های برتر انتخاب گردیده که از رشد رویشی، تحمل به خشکی، یکنواختی، قدرت استقرار و زنده‌مانی مطلوبی برخوردار بودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Promising Pistachio Genotypes "Jookar1"‏‎ and "Jookar2" ‎for Drought Tolerance in Comparison with Common Native Iranian Rootstocks

نویسندگان [English]

  • Hojjat Hasheminasab 1
  • nasser Sedaghati 2
  • Akbar Mohamadi Mohamadabadi 3
  • Ali Esmailpour 2
  • Bahman Panahi 4
  • Azam Taheri 3
  • Ali Esmaeiliranjbar 3
  • Fatemeh Taleghani 3
1 Pistachio Research Center
2 Pistachio Research Center
3 Pistachio Research Center
4 pistachio Research Center
چکیده [English]

Pistachio (Pistacia vera L.) is one of the most important agricultural products and export ‎items in Iran, which alone accounts for about one third of non-oil revenues in the agricultural ‎sector. Although pistachio is known as a plant adapted to environmental stresses, drought and ‎salinity are the most important factors in reducing production and one of the main problems ‎to achieve the real potential of this crop in Iran. The subject of the present project was to ‎evaluate the drought tolerance of two new genotypes ‎‎"Jookar1" and "Jookar2" as compared to two common native rootstocks "Badami Zarand" and ‎‎"Qazvini", which have tolerance to drought stress. In this regard, genotypes Jookar1 and ‎Jookar2 along with Badami Zarand and Qazvini were conducted in a factorial completely ‎randomized design (CRD) with five replications and five observations in each replication ‎in two ‎consecutive years (2018 and 2019). Evaluation of drought tolerance of rootstocks was done ‎at ‎three levels of normal (5-day irrigation cycle), mild stress (10-day irrigation cycle) and ‎severe stress (15-day irrigation cycle) using by morpho-physiological traits ‎related to water ‎stress. The results of irrigation treatments in the first and second year of the experiment ‎showed that there were significant differences between different levels of drought in all ‎morpho-physiological traits with the exception of stem water percentage and the number of ‎main root branches. Analysis of traits related to vegetative growth and physiological traits ‎related to plant water status showed that Jookar2 in mild stress and Badami Zarand and ‎Jookar1 in optimal and severe stress were selected as superior rootstocks. Although Jookar2 ‎showed significant sensitivity to drought in the early stages of growth in the first year of the ‎experiment and both vegetative growth and leaf area decreased significantly, this sensitivity ‎decreased in the second year of the experiment. Evaluation of morphological characteristics ‎of roots, crown and stem also confirmed the superiority of Jookar2 in mild drought stress ‎condition. However, no significant differences were observed between the four rootstocks ‎under normal and severe stress conditions. The clustering of the rootstocks based on all the ‎evaluated traits showed that in all three irrigation conditions, Badami Zarand and Jookar1 ‎were located in the same subgroup, which indicated the close genetic proximity of these two ‎rootstocks. Evaluation of three indices of uniformity, stability and viability in ‎greenhouse and orchard conditions screened Badami Zarand, Jookar1 and Qazvini as suitable ‎rootstocks. There was no damaged seedling in the orchard condition. The ‎findings showed that Jookar1 can be identified as a tolerant rootstock compared to Badami ‎Zarand and Qazvini which are considered as the best rootstocks in Iran and drought tolerance ‎of them has been confirmed in several researches. Jookar1 showed acceptable drought ‎tolerance and higher vegetative growth. Jookar2 was also significantly superior to the other ‎rootstocks in the mild drought stress, but its uniformity and viability were lower than the ‎other rootstocks after germination. In this study, Badami Zarand and Jookar1 were selected as ‎the best rootstocks that had desirable vegetative growth, drought tolerance, uniformity, ‎stability and viability. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rootstock
  • Pistachio
  • tolerance
  • Drought
  • Morpho-Physiological Taits